Βιοεξουσία και ιστοριογραφία

Οι ιστοριογραφικές χρήσεις του Μισέλ Φουκό

800px-Arbeitsdienst

Τα θερινά σεμινάρια φουκολογίας θα κλείσουν μ’ ένα κείμενο του Έντσο Τραβέρσο,* κείμενο αφιερωμένο στην επίδραση του Φουκό στο χώρο της ιστορίας – μια σχέση που γενικώς θεωρείται «δύσκολη», όχι μόνο σε ό,τι αφορά τον Φουκό αλλά γενικώς για όλες τις, πώς-να-τις-πω, «γλωσσοφιλολογικές» σχολές. Ο ιταλός ιστορικός αφενός διαπιστώνει μια εκτεταμένη και διάχυτη επιρροή, που μερικές φορές δεν δηλώνεται ρητά,** καθώς συχνά οι ιστορικοί νιώθουν «δυσπιστία», ή έστω μια διάθεση να κρατήσουν αποστάσεις απέναντι στο φουκοϊκό έργο – αφετέρου ασχολείται λιγάκι με ορισμένες αντιφάσεις και ατολμίες του ίδιου του Φουκό. Σ’ αυτή την ανίχνευση ενός απόηχου, ο Τραβέρσο εστιάζει κυρίως στη φουκοϊκή έννοια της βιοεξουσίας / βιοπολιτικής, αφού αυτή πατάει περισσότερο στα χωράφια των ιστορικών: «Μια βιοπολιτική διάσταση είναι παρούσα σε όλες τις νεοτερικές εξουσίες, σε ποικίλες μορφές, ανάλογα με τις ιδεολογίες που τις εμπνέουν κι ανάλογα με τη φύση των πολιτικών τους καθεστώτων. Οι κρατικές εθνοκαθάρσεις και γενοκτονίες είναι βιοπολιτικές, το ίδιο όμως ισχύει για τις δημογραφικές πολιτικές, τη ρύθμιση των μεταναστευτικών ροών, την πρόληψη των όγκων, τους νόμους που αφορούν την έκτρωση, την προώθηση των αθλητικών δραστηριοτήτων, τους κανονισμούς της οδικής κυκλοφορίας και την απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους. Αυτά αφορούν μια κυβερνητικότητα που χαραχτηρίζει όλες τις νεοτερικές εξουσίες. Όταν όμως χρησιμοποιείται σαν κλειδί για μια σφαιρική ανάγνωση της ιστορίας του 20ού αιώνα, η έννοια της βιοπολιτικής κινδυνεύει να δημιουργήσει καταστροφικές παρανοήσεις, καθώς αποδεικνύεται περισσότερο διφορούμενη και από την έννοια του ολοκληρωτισμού».

Συνεχίστε την ανάγνωση

Advertisements

Πάλι ο Φουκό;

(κάτι σαν βιβλιοκριτική)

bayeux a

Τοπίο μετά τη μάχη: Η συζήτηση για τον Φουκό, στο πλαίσιο του 3ου Θερινού Βιβλιοστάσιου, πραγματοποιήθηκε στον Κήπο των Αρχαιολόγων και μπροστά σε πολύ κόσμο, στις 14 Ιουλίου 2019 (βίντεο). Το κείμενο της εισήγησης του Νίκου Ν. Μάλλιαρη, σε εμπλουτισμένη μορφή, είναι διαθέσιμο εδώ. Η εισήγηση του Θανάση Λάγιου δημοσιεύτηκε στα marginalia, τεύχος 9, ενώ αναγγέλθηκε μια επεξεργασμένη και επαυξημένη εκδοχή που θα εμφανιστεί στο τεύχος 2 του περιοδικού Νεγκατίβα.

bayeux d

Στο μεταξύ παράπλευρες αψιμαχίες: Γράφω εδώ ένα κριτικό σχολιασμό για το βιβλίο του Μαντοζιό, από προσωπική σκοπιά, δηλαδή σύμφωνα με τα γούστα και τα ενδιαφέροντά μου, κάτι σαν βιβλιοκριτική αλλά χωρίς μεγάλες αξιώσεις.

bayeux e

Το έργο δηλώνει τη θέση του ήδη από τον τίτλο, από τις πρώτες αράδες καταλαβαίνουμε ότι ο συγγραφέας δε μασάει τα λόγια του και ότι μπορεί να γίνει αφάνταστα δηκτικός. Αυτό πιέζει τον αναγνώστη του να αποφασίσει αμέσως τη στάση του απέναντι στον στόχο του βιβλίου, που είναι η καταγγελία μιας απάτης. Σύμφωνα με τον Μαντοζιό, το πράγμα επείγει εξαιτίας της μεγάλης ζημιάς που προκαλεί, επομένως υιοθετεί το κατάλληλο ύφος και συνοπτικές διαδικασίες.

Συνεχίστε την ανάγνωση

Περιμένοντας τον Φουκό

At Aphrodite's Cradle Lawrence Alma Tadema

Με τον τίτλο αυτό, Waiting for Foucault, έχει κυκλοφορήσει μια «παλιομοδίτικη μπροσούρα» από τον διάσημο αμερικανό ανθρωπολόγο Μάρσαλ Σάλινς.[1] Εκεί, σε ένα κλίμα «μετασυμποσιακής ψυχαγωγίας» και με συνοπτικές διαδικασίες, ο Μάρσαλ ξεμπέρδευε με δηκτικό τρόπο ορισμένα ζητήματα που ταλαιπωρούσαν και εξακολουθούν να ταλαιπωρούν την ανθρωπολογική θεωρία και γενικότερα τις ανθρωπιστικές σπουδές. Αυτά στο Σικάγο (πόλη των σφαγείων και των γκάνγκστερ). Στην ειδυλλιακή και μελαγχολική Αθήνα τώρα, περιμένουμε όχι τον ίδιο το Φουκό βέβαια, όμως ανυπομονούμε περιμένοντας την εκδήλωση που έχει αναγγείλει το 3ο Θερινό Βιβλιοστάσιο, κάτω από τον προβοκατόρικο τίτλο «Ήταν ο Φουκό απατεώνας;» και στον σημαδιακό Κήπο των Αρχαιολόγων. Σε διάφορα θεάματα του παλιού καιρού, το κοινό, λένε, λαχταρούσε να δει το αίμα να τρέχει και είναι αλήθεια ότι μια μετωπική σύγκρουση φουκοφιλικών και φουκοφοβικών υπόσχεται πολλά. Τηρώντας στάση αναμονής και διπλωματική ουδετερότητα, μεταφράσαμε πρόχειρα εδώ, για ζέσταμα, τρία κειμενάκια του Σάλινς, με σχόλια για τον Φουκό και ειδικότερα για τη διαβόητη pouvoir του.

Αν είναι αλήθεια ότι ο Φουκό ήταν «άνθρωπος με χίλιες μάσκες», όπως είπε ένας βιογράφος του, άραγε πόσο σοβαρά μπορούμε να πάρουμε το προσωπείο που φόρεσε για να πει ότι η εξουσία προκύπτει από την πάλη, από τον πόλεμο, και μάλιστα από πόλεμο όλων εναντίον όλων; «Ποιος πολεμάει ποιον;», ρωτούσε. «Όλοι πολεμάμε ο ένας τον άλλο». Κριτικοί και ερμηνευτές δεν φαίνεται να προσέχουν καθόλου τη σύνδεση του Φουκό με τον Χομπς, παρά μόνο όταν μνημονεύουν την προφανώς ριζική αποποίηση ευθύνης κατά την οποία η δική του έννοια της εξουσίας είναι «το ακριβώς αντίθετο του σχεδίου του Χομπς στον Λεβιάθαν». Πρέπει να ξεφύγουμε από τη σαγήνη μας προς την κρατική κυριαρχία, «να κόψουμε το κεφάλι του βασιλιά», να απαλλάξουμε την προσοχή μας από τους καταπιεστικούς θεσμούς του κράτους. Η εξουσία έρχεται από τα κάτω. Πλημμυρίζει τις δομές και τις ρωγμές της καθημερινής ζωής, παντού και πάντοτε παρούσα στα καθημερινά καθεστώτα γνώσης και αλήθειας. Αν στο χομπσιανό συμβόλαιο οι υπήκοοι συγκροτούν την εξουσία, την Κοινοπολιτεία που με δέος τούς συγκρατεί όλους, στο φουκοϊκό σχήμα η εξουσία συγκροτεί τους υπηκόους. Ωστόσο, ο δομισμός τον οποίο ο Φουκό εγκατέλειψε για κάποια έννοια του πολυάμορφου διεστραμμένου, αυτός ο δομισμός δίδασκε ότι τα αντίθετα είναι πράγματα όμοια από κάθε σημαντική άποψη πλην μίας. Έτσι, όταν ο Φουκό μιλάει για πόλεμο όλων εναντίον όλων, και στην επόμενη στιγμή φτάνει να υπονοεί έναν χριστιανικό διχασμένο εαυτό –«Και υπάρχει στον καθένα μας κάτι που πολεμάει κάτι άλλο»– μπαίνουμε στον πειρασμό να πιστέψουμε ότι ο ίδιος και ο Χομπς είχαν περισσότερα πράγματα κοινά, πέρα από το γεγονός ότι, με την εξαίρεση του Χομπς, και οι δύο ήταν φαλακροί.

Συνεχίστε την ανάγνωση

Βαλς στο βάλτο και άλλοι βαλκανικοί χοροί

Κρυπτοαποικιακές σημειώσεις

1140x530_new_image_5328

1

Δεν πρέπει να είναι τυχαίο ότι μια ορισμένη ορολογία, που πηγάζει από τα αποικιακά συμφραζόμενα, παραμένει ενεργή και παράγει θεωρία. Ήδη τη στιγμή που η απο-αποικιοποίηση έμοιαζε να πετυχαίνει τους στόχους της, στο εμβληματικό πρώτο νέο αφρικανικό κράτος λανσαρίστηκε ο όρος νεοαποικιοκρατία[1] – και ασφαλώς δεν είχαμε να κάνουμε με λεπτεπίλεπτη διανοουμενίστικη εκζήτηση. Στην αυγή μιας μεταγενέστερης εποχής, δημιουργήθηκε ένας νέος θεωρητικός χώρος, η μεταποικία – το μετα- αυτό, εδώ, υπονοεί ότι έχουν μείνει ανοιχτοί λογαριασμοί, προβλήματα που κουκουλώθηκαν, παρελθόντα που δεν παρέρχονται. Πάντως, στον Ρόμπερτ Γιανγκ, ένα από τα σημαντικά ονόματα στις Μεταποικιακές Σπουδές, το επίθετο αυτό δεν πολυαρέσει και δηλώνει ότι θα προτιμούσε να λέγονται Τριηπειρωτικές.[2] Οι τρεις ήπειροι είναι φυσικά η Ασία, η Αφρική και η Λατινική Αμερική. Κάπου αλλού, στο σταυροδρόμι τριών άλλων ηπείρων, όπου μόνο οι δύο είναι κοινές με την προηγούμενη τριάδα, οι ιθαγενείς κάνουν τα πάντα για να ξεχάσουν αυτές τις δύο ακριβώς, την εγγύτητά τους που θεωρείται απειλητική, αν και κατά καιρούς καμαρώνουν ακριβώς γι’ αυτό το σταυροδρόμι που όμως το αντιλαμβάνονται μάλλον σαν μονόδρομο. Βρίσκονται στη συμβολή τριών, προτιμούν όμως να θεωρούν τις δύο αλλότριες και εχθρικές. Θέλουν να τις κοιτούν μέσα από τα θωρακισμένα τζάμια της Πρώτης και τρέφουν γι’ αυτή την Πρώτη Ήπειρο αγάπη και μίσος, ένα περίπλοκο συναίσθημα που εκφράζεται συνήθως σαν αγχώδης ανασφάλεια: νιώθουν σαν φιγούρες που ζουν στις άκριες του Δισκόκοσμου του Τέρι Πράτσετ, ανησυχώντας διαρκώς μήπως πέσουν Έξω και Κάτω. Όπου, φυσικά, όλοι το γνωρίζουν, δεν υπάρχει σωτηρία.

Συνεχίστε την ανάγνωση

Κλεμμένα παιδιά

– Όλοι οι Αμερινδιάνοι της ηλικίας μου θα σου πουν την ίδια ιστορία. Είσαι στην αυλή του σπιτιού σου, παίζεις με το χιόνι, σταματάει ένα αυτοκίνητο, κατεβαίνει κάποιος της Βασιλικής Χωροφυλακής του Καναδά, χτυπάει την πόρτα και μπαίνει. Τον βλέπεις απ’ το παράθυρο. Κρατάς την κούκλα σου στο χέρι. Της τραγουδάς ένα τραγούδι για να μη φοβάται. Κάτι στην κίνηση του αέρα σε κάνει να λες ότι ο ουρανός ήρθε ανάποδα, το μπλε κάτω, ο ήλιος ολόμαυρος. Ο τύπος μιλάει με τη μητέρα σου, μετά η μητέρα σου κάνει ένα νεύμα με το κεφάλι προς το μέρος σου για να πει: «Είναι εδώ». Δεν σε κοιτάει καν. Κάτι τελειώνει. Ο τύπος βγαίνει. Πλησιάζει. Σου λέει ότι μπορείς να κρατήσεις την κούκλα σου, σε πιάνει απ’ το μπράτσο και σε ανεβάζει στο αμάξι. Μυρίζει άφτερ-σέιβ. Δεν θα σε εγκαταλείψει ποτέ πια, αυτή η μυρωδιά του φτηνού άφτερ-σέιβ. Το αμάξι ξεκινάει. Μόλις που έχεις το χρόνο να κοιτάξεις μέσα από τη μπαλκονόπορτα του σπιτιού σας μήπως έχεις ένα βλέμμα απ’ τη μητέρα σου. Αλλά η μητέρα σου έχει την πλάτη γυρισμένη. Και η καρδιά σου σπάει. Forever είσαι καταδικασμένη να μένεις πάνω στο μικρό σου σωρό από χιόνι και να παίζεις με την κούκλα σου.

Συνεχίστε την ανάγνωση

Η Λουίζ στις αποικίες

(και μερικές νεότερες ειδήσεις

από τη Νέα Καληδονία / Κανακύ)

 

Οι Άγριοι στους Άγριους: Ίσως να σκέφτηκαν έτσι οι υπεύθυνοι της Τρίτης Δημοκρατίας όταν έπαιρναν την απόφαση να στείλουν τους τελευταίους Κομμουνάρους στα κάτεργα της Νέας Καληδονίας – αν θυμηθούμε τα χρώματα με τα οποία είχαν ζωγραφίσει τους παρισινούς επαναστάτες πολλοί από τους κομψούς γραφιάδες της εποχής,[1] κάμποσα μεγάλα πνεύματα της γαλλικής διανόησης. Οι εξόριστοι, πάνω από τέσσερις χιλιάδες, ήταν βέβαια οι σχετικά τυχεροί, ή πάντως δεν ήταν οι πιο άτυχοι, αν σκεφτούμε τους ντουφεκισμένους – κάποιες δεκάδες χιλιάδες. Όσο για τον προορισμό τους, αυτή ήταν μια εντελώς φρέσκια γαλλική αποικία, καταχτημένη μόλις πριν καμιά εικοσαριά χρόνια, κατά την όψιμη πλιατσικολογική έφοδο των Αυτοκρατοριών πάνω στα διαθέσιμα ακόμα κομμάτια γης: επομένως παρέμενε αρκούντως άγρια, κατάλληλος προορισμός για τα αγρίμια της Κομμούνας.

3

Συνεχίστε την ανάγνωση

ενάντια στην αρχαιότητα

εισαγωγικές σημειώσεις & σκόρπια αποσπάσματα

Η αρχαιότητα αξιώνει, συχνά για να μην πω σχεδόν πάντα, κάποιου είδους ηθική ανωτερότητα, η οποία παραμένει υπονοούμενη ή θεωρείται αυτονόητη. Εξετάζοντας αναλυτικά αυτή την κοινότοπη διαπίστωση, θα ήθελα να δείξω ότι αυτή η αξίωση είναι σαθρή.

Η παλαιότητα προκαλεί πολλές φορές το σεβασμό ή και κάποιο δέος, δηλαδή η «αρχαιότητα» με την αφηρημένη και ετυμολογική σημασία («η ιδιότητα του αρχαίου» ή και «η χρονική προτεραιότητα»), συνήθως όμως απαξιώνεται σαν κάτι το φθαρμένο, το απαρχαιωμένο, το ξεπερασμένο, για να μην αναφέρουμε τις κάπως κωμικές και ιμπρεσιονιστικές εκφράσεις για οτιδήποτε θέλει κανείς να χαραχτηρίσει ανεπανόρθωτα παλιό: «μεσαιωνικό», «προϊστορικό», «προκατακλυσμιαίο», «εποχή των σπηλαίων», «κρο-μανιόν», «νεάντερταλ», κοκ. Αυτό είναι στο κάτω-κάτω λογικό και αναμενόμενο για μια γραμμική και εξελικτική άποψη που εξακολουθεί να κυριαρχεί κατά πολύ στο φαντασιακό του κοινού νου, καθώς και σε όχι ασήμαντα κομμάτια της λόγιας ή επιστημονικής γνώμης.

Προκαλεί λοιπόν εντύπωση ο γενικός σεβασμός που απολαμβάνει, μέσα στο ίδιο πλαίσιο, μια συγκεκριμένη αρχαιότητα, η κλασική ελληνική ή η Αρχαιότητα ας πούμε, κι είναι ακόμα πιο εντυπωσιακό ότι τον σεβασμό αυτό τον συμμερίζονται ποικίλοι προοδευτικοί και εκσυγχρονιστές, καθώς και διάφοροι επαναστάτες, ελευθεριακοί κλπ (ό,τι κι αν σημαίνουν όλοι αυτοί οι όροι), οι οποίοι μάλιστα πολλές φορές υπερθεματίζουν στο ζήτημα αυτό.[1]

1886_Gustave_Moreau_Le_Sphinx ac-grenoble.fr

Συνεχίστε την ανάγνωση

Ο μαρξισμός και η Δύση ή Ευρωκεντρισμός και επανάσταση

 

Το κείμενο αυτό του Έντσο Τραβέρσο προέρχεται από το τελευταίο βιβλίο του Αριστερή μελαγχολία ενώ είχε δημοσιευτεί προηγουμένως, σε μια ελαφρώς συντομότερη εκδοχή και με τον τίτλο «Ο μαρξισμός και η Δύση», στο τεύχος 21 (Σεπτ. 2016) του περιοδικού Πανοπτικόν – ωστόσο η ιστορία του είναι λιγάκι πιο περίπλοκη.[1] Από τη σκοπιά του Τέταρτου Κόσμου, το ενδιαφέρον εστιάζεται στη διαπίστωση ότι το επαναστατικό σχέδιο, όπως αναπτύχθηκε κυρίως το 19ο αιώνα (στην ας πούμε μακριά του εκδοχή, έστω 1776-1914), έπασχε μεταξύ άλλων από τη μεροληπτική εκείνη εμμονή που έμελλε να ονομαστεί «ευρωκεντρισμός». Η κλασική εκδοχή αυτού του σχεδίου, όπως κωδικοποιήθηκε στο μαρξισμό, χώλαινε ιδιαίτερα στο σημείο αυτό, καθώς ήταν εντελώς υποταγμένη στη θεώρηση μιας γραμμικής και τελεολογικής εξέλιξης ενώ έμενε συχνά μαγεμένη μπροστά στα κατορθώματα της καπιταλιστικής προόδου, τα οποία ανυπομονούσε να μιμηθεί. Σε ό,τι αφορά τον ίδιο τον Μαρξ, ο Τραβέρσο διαπιστώνει βέβαια ότι ο ευρωκεντρισμός ήταν ο επιστημικός του ορίζοντας κι επομένως πλαισίωνε ασφυκτικά το έργο του, παρατηρεί όμως κάποιες αντιφάσεις στη σκέψη του καθώς και μια όψιμη και μάλλον άτολμη τάση για αναθεώρηση προς μια όντως οικουμενική οπτική, που έμεινε πάντως ανολοκλήρωτη. Ο πατενταρισμένος μαρξισμός της Β΄ Διεθνούς, από την άλλη, έμενε κουφός και τυφλός απέναντι στα προβλήματα του εξωευρωπαϊκού κόσμου (για τον οποίον η μόνη μέριμνα και η καλύτερη προοπτική θα ήταν να «εκπολιτιστεί», δηλ. να γίνει μια πολιτισμένη ευρωπαϊκή αποικία), μάλιστα (επισημαίνει ο Έντσο) οι αναρχικοί είχαν σταθεί σαφώς πιο ευαίσθητοι από τους μαρξιστές απέναντι στην αποικιακή καταπίεση και εκμετάλλευση.

image-20150629-9102-fh15gp

Συνεχίστε την ανάγνωση

Ο Κάστερ πέθανε για τις αμαρτίες σας!

Τίτλος ενός πολύ γνωστού βιβλίου, ενός «ινδιάνικου μανιφέστου», από τον Βάιν Ντελόρια, η φράση είχε γίνει κάτι σαν σύνθημα. Όπως αφηγείται ο ίδιος ο Ντελόρια, το σλόγκαν είχε λανσαριστεί αρχικά σε θρησκευτικά συμφραζόμενα: οι «αμαρτίες», στην κυριολεξία, ήταν η παραβίαση της συνθήκης του Φορτ Λάραμι (του 1868, με την οποία η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών αναγνώριζε την κυριότητα κάποιων εδαφών στους Ινδιάνους).[1] Η αθέτηση του όρκου, σύμφωνα με μια ινδιανοπροτεσταντική ερμηνεία, απαιτούσε εξιλέωση μέσω μιας αιματηρής θυσίας. Όμως, καθώς το σύνθημα διαδόθηκε (με μορφή αυτοκόλλητου) σε όλη τη χώρα και σε όλες τις «φυλές», οι πάντες έμοιαζε να ανακαλύπτουν εκεί κάποιο πρόσθετο, βαθύτερο ή απόκρυφο νόημα. Κι όταν τους ρωτούσαν, ο κάθε Ινδιάνος έδινε μια διαφορετική, δική του ερμηνεία.

ph1

Αλληλεγγύη στο Στάντινγκ Ροκ

Συνεχίστε την ανάγνωση

Τρεις μνήμες

Περιπέτειες της μνήμης σε Δύση, Ανατολή και Αφρική

 

Το κείμενο που ακολουθεί προέρχεται από το κεφ. 8 («Η Ευρώπη και οι μνήμες της») του βιβλίου του Έντσο Τραβέρσο Η ιστορία ως πεδίο μάχης,* το οποίο πρόκειται να κυκλοφορήσει τον επόμενο μήνα. Βασικό μοτίβο του έργου αποτελεί η (τυπική για την εποχή μας) ένταση ανάμεσα σε ιστορία και μνήμη, δηλ. ανάμεσα σε δυο διαφορετικούς τρόπους επεξεργασίας του παρελθόντος. Η ιστορία θέλει να «είναι κριτικός λόγος πάνω στο παρελθόν: μια ανασύσταση των περασμένων γεγονότων και συμβάντων, με στόχο την πλαισιοθετημένη εξέταση και ερμηνεία τους». Η μνήμη, από την άλλη, αποτελεί ένα σύνολο ατομικών αναμνήσεων και συλλογικών αναπαραστάσεων του παρελθόντος. Καθώς αναδιαμορφώνεται πάντα, στο παρόν,  μέσα από μία διαδικασία στην οποία αλληλεπιδρούν πολλά στοιχεία, η μνήμη μπορεί επομένως να μεταβάλλεται ή να αλλοιώνεται, να χάνει ή να κερδίζει νέες σημασίες.  Ισχυροί μηχανισμοί όπως τα μίντια και η πολιτιστική βιομηχανία κατασκευάζουν αναπαραστάσεις του παρελθόντος, και αποτελούν «προνομιακούς τόπους μιας αληθινής πραγμοποίησης της ιστορίας, που μεταβάλλεται έτσι σε ανεξάντλητη δεξαμενή εικόνων, προσιτών και καταναλώσιμων σε κάθε στιγμή». Συγκροτούνται έτσι μνημονικές πολιτικές που προωθούνται από τα κράτη μέσα από τις αναμνηστικές τελετές, τα μουσεία και την εκπαίδευση, ή από κινήματα και ενώσεις που δρουν στην κοινωνία, παράλληλα ή ενάντια στους θεσμούς.
Η μνημονική αγόρευση παίρνει συχνά τη νοσταλγική και συντηρητική μορφή της πολιτισμικής κληρονομιάς: γίνεται λατρεία των τόπων μνήμης ως φετιχοποιημένων μνημείων μιας χαμένης ή απειλούμενης εθνικής ταυτότητας. Κάτω από πιέσεις αυτού του είδους, άλλες μορφές μνήμης υποχρεώνονται να εγκαταλείψουν το προσκήνιο και να ακολουθήσουν λίγο-πολύ υπόγειες και κρυφές διαδρομές, για μεγαλύτερο ή μικρότερο διάστημα (μαράνικη μνήμη). Η ιστοριογραφία, σαν αναπαράσταση του παρελθόντος στο δημόσιο χώρο, μπορεί λοιπόν να παράγει όχι μόνο γνώσεις αλλά και κενά μνήμης, σκοτεινές περιοχές, τις σιωπές και τις απωθήσεις μιας κοινωνίας. Σ’ ένα επόμενο στάδιο (ας το πούμε, ευγενικά, μεταδημοκρατικό), η δικαιοσύνη αξιώνει να αποφαίνεται για το νόημα του παρελθόντος και να προσανατολίζει την ερμηνεία του με αποκλειστικό τρόπο, μάλιστα μέσα στην τελευταία εικοσαετία σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες εκδόθηκαν «μνημονικοί νόμοι», οι οποίοι επιβάλλουν ή απαγορεύουν ιστορικές ερμηνείες.
Από τη σκοπιά του Τέταρτου Κόσμου, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το τελευταίο μέρος του κειμένου του Τραβέρσο, σε σχέση με την ανάδυση μιας νέας «αποικιοκρατικής μνήμης» στην Ευρώπη, με πρωτοπόρα τη Γαλλία: μια νέα-παλιά ερμηνεία της/μιας αναμφισβήτητης δυτικής ανωτερότητας, διατυπωμένη σε εκσυγχρονισμένη ορολογία, μερικές φορές με ελευθεριακές αποχρώσεις.

1447311579-image0

Συνεχίστε την ανάγνωση