Σχετικά

Fanon

Ο όρος Τέταρτος Κόσμος χρησιμοποιήθηκε από τα ιθαγενικά κινήματα στην προσπάθειά τους για ένα διεθνή συντονισμό των αγώνων τους, ήθελε δηλαδή να περιγράψει τον κόσμο της αυτοχθονίας σαν μια σφαίρα που συνδεόταν πέρα και ανεξάρτητα από κρατικές οντότητες.

Σύντομα, ο όρος διευρύνθηκε για να συμπεριλάβει και άλλες ομάδες, κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες ή ορεσίβιες φυλές, νομάδες βοσκούς ή κάθε τύπου νομάδες – κάποτε έφτασε να αναφέρεται και σε ολόκληρους λαούς χωρίς κράτος. Σε γενικές γραμμές, όμως, αφορούσε ανθρώπους περιθωριοποιημένους, περιφρονημένους ή κυνηγημένους από την κυρίαρχη κοινωνία της χώρας όπου ζουν και οπωσδήποτε από το αντίστοιχο κράτος, με βάση εθνοτικά, πολιτισμικά και κοινωνικά κριτήρια.

Αυτό άνοιξε το δρόμο για την επέκταση του όρου σε ευρωπαϊκά και γενικώς πρωτοκοσμικά συμφραζόμενα, πέρα μάλιστα από τα γκέτο των μεταναστών, καθώς μέσα στις τελευταίες δεκαετίες οι ελίτ του Πρώτου Κόσμου, με συνειδητή επιλογή κι απόφαση, και κυρίως για ιδεολογικούς λόγους, καταβάλλουν αξιόλογες προσπάθειες για την εξαθλίωση/εξόντωση μεγάλου μέρους των εργαζόμενων τάξεων των χωρών τους.

Αυτή η θετική προσέγγιση μεταξύ ντόπιων φτωχών και εξωτικών άλλων θυμίζει, κάπως ειρωνικά, τις με αντίστροφο πρόσημο καταστάσεις του 19ου αιώνα, όταν οι προλετάριοι της Ευρώπης είχαν ταυτιστεί με τους «αγρίους» του αποικιακού κόσμου από μεγάλο μέρος του φιλελεύθερου και επιστημονικού λόγου της εποχής – ώστε οι νέγροι στην καρδιά του πολιτισμού να αντιμετωπιστούν αναλόγως.

Αν θυμηθούμε τα ρίγη της φρίκης που προκάλεσαν στους ευρωκεντρικούς οι ποικίλοι τριτοκοσμισμοί, παρατηρώντας επίσης την πάντα υποτιμητική και ελαφρώς διασκεδαστική χρήση του όρου «τριτοκοσμικός» στο στόμα συνειδητών ή μη ρατσιστών για να χαραχτηρίσουν οτιδήποτε τους φαίνεται μη πολιτισμένο ή απλώς μη αρεστό, μπορούμε να ελπίσουμε ότι ο τεταρτοκοσμισμός θα προκαλέσει ακόμα μεγαλύτερο ηθικό πανικό.

(Ο όρος έχει χρησιμοποιηθεί και με διάφορους άλλους τρόπους που δεν μας ενδιαφέρουν εδώ, π.χ. για να κατατάξει σε μια έσχατη κατηγορία τις πολύ φτωχές χώρες, σαν ένα κατακάθι του Τρίτου Κόσμου, εννοημένου κι αυτού με τη χειρότερη δυνατή έννοια, στα πλαίσια ενός λόγου της αθλιότητας.)

tetartoskosmos@gmail.com