Τι θα συμβεί το 2021

8c6a511c82ed065f054082f9ad44af25

Πού να ξέρω… μάντης είμαι; Έχει γραφτεί, ίσως με κάποια δόση υπερβολής αλλά όχι εντελώς άστοχα: «Όλες οι πετυχημένες “προβλέψεις” έγιναν εκ των υστέρων, όλες οι εκ των προτέρων προβλέψεις ήταν αποτυχημένες». Εντούτοις, μπορεί κανείς να προσπαθήσει να μιλήσει γι’ αυτό που, κατά τη γνώμη του, μοιάζει να εξελίσσεται μπροστά στα μάτια του.

IMG_8300-ok-1200x640

Καθώς χρειάζεται, αν μη τι άλλο, μια αποσυμπίεση στο βασίλειο του φόβου (αλλιώς το βασικό συστατικό του κινδυνεύει να χάσει τη λειτουργικότητά του),[1] υπάρχει, διάχυτη και πολύ αισθητή, η ανάγκη για λήξη της πανδημίας, λήξη η οποία (όπως έχει υπογραμμιστεί ξανά) μπορεί να γίνει μόνο με πολιτική απόφαση. Αυτό, καταρχήν, μπορεί να συμβεί και τώρα αμέσως, όπως μπορούσε να συμβεί και μέσα στο 2020, όμως, για να υπάρξει ένα μίνιμουμ λογικής συνοχής (ή αλλιώς για να μην ξεφύγει εντελώς προς την παραληρηματική σχιζοφρένεια ο κυρίαρχος λόγος των ΜΜΕ, άρα και το μυαλό όσων τον πιστεύουν ή έστω τον ακούνε), η εξουσία και οι λοιπές κυρίαρχες πολιτικές κλπ ομάδες μπορούν να διακηρύξουν επίσημα το τέλος της πανδημίας μόνο σε συνδυασμό με ένα σχετικά μαζικό εμβολιασμό, μόνο λοιπόν με την εκτεταμένη χρήση κάποιου είδους εμβολίου. Τώρα, το τι είδους εμβόλιο θα είναι αυτό, η αποτελεσματικότητά του, ή η ασφάλειά του κλπ, δεν έχουν καμία σημασία για την υπόθεσή μας: θα μπορούσε να είναι κι ένα απλό πλασεμπό, αλλά επιστημονικό πλασεμπό. «Επιστημονικό» σύμφωνα με το φάσμα των εννοιών που απόχτησε ή επιβεβαίωσε η λέξη μέσα στο 2020: στη συγκεκριμένη περίπτωση, επιστημονικό λέγεται το φάρμακο που παράγεται από μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες (με το σχετικό, τεράστιο, κύκλο εργασιών, φανερό και αφανή) και που έχει την επικύρωση, μερικών τουλάχιστον, κυβερνήσεων και των αντίστοιχων εξαρτημένων ΜΜΕ. Από τη στιγμή που αυτή η διακήρυξη τέλους θα γίνει εφικτή, η πραγματικότητα της παρουσίας του κοβίντ δεν θα έχει καμία σημασία – τουλάχιστον όχι εφόσον αυτή η παρουσία παραμείνει στην ίδια πάνω-κάτω κλίμακα όπου κυμάνθηκε μέσα στην περασμένη χρονιά. Άνθρωποι θα εξακολουθούν να κολλάνε τον ιο, κάποιοι θ’ αρρωσταίνουν, κάποιοι θα πεθαίνουν, όπως συνέβαινε το 2020 κι όπως συμβαίνει σήμερα, αλλά θ’ αλλάξει η «μέθοδος καταγραφής» (όπως λένε), και σίγουρα ο τρόπος παρουσίασης. Π.χ. θα σταματήσει να ανακοινώνεται μεγαλόφωνα ή τρομοκρατικά ο μεγάλος αριθμός «κρουσμάτων», ή αυτός ο αριθμός θα μειωθεί μειώνοντας τα τεστ, ή χρησιμοποιώντας πιο ευνοϊκά προς το σκοπό αυτό τεστ, κοκ. Ο αριθμός των θανάτων, επίσης, μπορεί να ελεγχθεί με ποικίλους τρόπους, μπορεί π.χ. να αυξηθεί η κατηγορία των «θανάτων προς διερεύνηση» (στο κάτω-κάτω, όταν υπάρχει «υποκείμενο νόσημα», πώς είμαστε βέβαιοι για το ποια είναι η πραγματική ή η βασική αιτία θανάτου, ε;) κι αυτός ο υπό διερεύνηση αριθμός θα μπορεί να καταχωνιάζεται κάπου στα ψιλά ή να μην ανακοινώνεται καν – και κυρίως δε θα εξιχνιάζεται ποτέ. Ή πάλι, αυτή η μανία με τους διασωληνωμένους θα μπορούσε να κατασιγάσει: π.χ. θα μπορούσαν να εμφανιστούν νηφάλια άρθρα που θα εξηγούν ότι η διασωλήνωση είναι υπερεκτιμημένη διαδικασία, παραθέτοντας ποσοστά για το πόσοι διασωληνωμένοι σώθηκαν μέχρι στιγμής, για το πόσοι πεθαίνουν έτσι κι αλλιώς χωρίς διασωλήνωση, ή όποια άλλη στατιστική αλχημεία φανταστείτε. Οι μέθοδοι μαγειρέματος αριθμών που έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί, για επιμέρους επιχειρήσεις του πράγματος, θα αρκούσαν θαρρώ για να εξαφανίσουν επικοινωνιακά την πανδημία – εν ανάγκη θα μπορούσε να εντατικοποιηθεί η χρήση τους ή να επινοηθούν μερικές ακόμα. Το βασικό είναι ο έλεγχος στους διαύλους μαζικής επικοινωνίας – κι αυτός έχει επιτευχθεί και μοιάζει εξασφαλισμένος. Αν υπάρξουν μερικοί παράξενοι που θα παρατηρούν αφελώς ότι τίποτα δεν άλλαξε, αυτοί, στο βαθμό που θα καταφέρνουν να ακούγεται η φωνή τους, θα κερδίσουν τον τίτλο του «συνωμοσιολόγου». (Εμ, έτσι είναι, η «συνωμοσιολογία» είναι από τη φύση της επιχείρημα κενό περιεχομένου, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε κάθε περίσταση και προς κάθε κατεύθυνση.)[2]

e995529f802cea030b7184fe967eb304

Ωστόσο, στο δρόμο προς αυτή την κατάσταση τελειότητας, που θα ανακουφίσει αφάνταστα τους υπηκόους του φόβου[3] (ανακούφιση που θα μπορεί κι αυτή, όσο κι ο φόβος, να καναλιζαριστεί και να χρησιμοποιηθεί πολιτικά), ορθώνονται μερικά εμπόδια. Ένα πρώτο, καθαρά «τεχνικό» και μάλλον πρόσκαιρο, αρκετά οχληρό εντούτοις, είναι η καθυστέρηση της διαδικασίας του εμβολιασμού. Πέρα από τις τρικλοποδιές που βάζουν μέχρι τώρα οι μεν στους δε οι (όχι και τόσο ανιδιοτελείς, υποθέτει κανείς) οπαδοί του ενός ή του άλλου ανταγωνιστικού εμβολίου (π.χ. με την παραπλανητική μορφή επιστημονικών ανησυχιών ή επιφυλάξεων), βασική τροχοπέδη μοιάζει να είναι το γεγονός ότι, σ’ αυτόν τον αγώνα δρόμου, οι διάφορες πλευρές φαίνεται ότι χρησιμοποίησαν περισσότερες ασάφειες και ανακρίβειες (για να το πούμε ευγενικά) απ’ όσες συνηθίζονται, με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται να υπολογίσουν το χρόνο της μαζικής παραγωγής (ή να έχουν δηλώσει εξαρχής ψεύτικους, επίτηδες συντομευμένους χρόνους), πόσο μάλλον να ανταποκριθούν σε αυστηρά και συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα, ή να απαντήσουν σε βασικές ερωτήσεις σχετικά με τη χρήση και τα αποτελέσματά του.[4] Η δυσκολία να τηρηθούν οι αυστηρές συνθήκες συντήρησης που απαιτούν μερικά εμβόλια σε όλη τη διαδικασία μεταφοράς, αποθήκευσης, διανομής κλπ δημιουργεί επιπλέον τον πολύ ρεαλιστικό κίνδυνο να έχουν όντως μετατραπεί σε κανονικά πλασεμπό τη στιγμή που θα χρησιμοποιηθούν, ενώ η απληστία και/ή ανικανότητα διάφορων τοπικών φυλάρχων περιπλέκει ακόμα περισσότερο την πραγματοποίηση του σχεδίου. Εντούτοις, εντούτοις …παρ’ όλ’ αυτά, κάποια στιγμή, αρκετά ή σχετικά γρήγορα, θα μπορούμε να λέμε ότι ένα μεγάλο, ή το μεγαλύτερο, μέρος του (π.χ. ευρωπαϊκού) πληθυσμού θα έχει εμβολιαστεί και θα μπορούμε (παρ’ όλες τις αοριστίες και τους άγνωστους παράγοντες) να ελπίζουμε στο καλύτερο…

91GfD43jywL._AC_SY606_

Σ’ αυτό το σημείο μπαίνει ένα δεύτερο εμπόδιο στο δρόμο προς τη διακήρυξη του τέλους της πανδημίας, φανερό ήδη από σήμερα. Καθώς, αργά ή γρήγορα, ολόκληρη η κυρίαρχη τάξη, όλες οι ελίτ, ομάδες εξουσίας κλπ, προσχώρησαν στο δόγμα της καραντίνας, περισσότερο ή λιγότερο πρόθυμα και με ασήμαντες εξαιρέσεις, η αναίρεσή του συναντάει ορισμένες δυσκολίες. Δεν εννοώ λογικές δυσκολίες ή αντιφάσεις (π.χ. το γεγονός ότι, σύμφωνα με την εσωτερική λογική του, το δόγμα της καραντίνας είναι δύσκολα αναιρέσιμο), αυτές μπορούν να σαρωθούν και να αλεστούν από τον ίδιο μονόλιθο της προπαγάνδας που χρησιμοποιήθηκε έως τώρα, αλλά πολιτικές δυσκολίες: μερίδες, ομάδες ή φράξιες της ελίτ θα προσπαθήσουν ή προσπαθούν ήδη να κερδίσουν πόντους στα παιγνίδια εξουσίας επιμένοντας στην ευσεβή τήρηση του δόγματος και κατηγορώντας τους «άλλους» (τις αντίπαλες μερίδες, ομάδες ή φράξιες) ότι βιάζονται να το αναιρέσουν, από επιπολαιότητα ή ιδιοτέλεια. Έτσι κι αλλιώς, σύμφωνα με την εσωτερική λογική του, σύμφωνα με το είδος της ρητορικής που χρησιμοποιήθηκε για την επιβολή της καραντίνας, πάντα θα είναι νωρίς και ποτέ δεν θα είναι αργά. Κι από τη στιγμή που ο άκριτος κι επίπεδος επιστημονισμός και η γλυκερή και ψευτοφιλάνθρωπη δημαγωγία έχουν αναγορευτεί σε μοναδικά κριτήρια της συζήτησης, είναι δύσκολο να προβάλλει κανείς αντιρρήσεις στη ρητορική αυτή, ιδίως όταν την έχει χρησιμοποιήσει ήδη ο ίδιος. Αυτή η διαμάχη μπορεί να παίρνει τη μορφή «κυβέρνηση»-«αντιπολίτευση», σε όσες χώρες λειτουργεί ακόμα αυτό το δυαδικό σύστημα, αλλά και διαφορετικές μορφές, πιο παραδοσιακές ή πιο καινοτόμες (ανάλογα με την οπτική γωνία) στις υπόλοιπες, όπου η αντιπολίτευση έχει αφομοιωθεί από την κυβέρνηση ή έχει καταργηθεί.

Louis_Renard_colorful_fish

Σε ένα άλλο επίπεδο, υπάρχει αντιπαράθεση ανάμεσα σε κείνους που άντλησαν τεράστια κέρδη από αυτή τη συγκυρία (και που δυσκολεύονται να συγκρατήσουν την όρεξή τους για ακόμα μεγαλύτερα, στη συνέχεια) και σε κείνους που ανησυχούν, όχι άδικα, ότι μια τέτοια ξέφρενη επιτάχυνση στη διαδικασία συγκέντρωσης πλούτου και εξουσίας σε ολοένα και λιγότερα χέρια μπορεί να προκαλέσει συστημικές αναταράξεις με απρόβλεπτες συνέπειες. Όλ’ αυτά σημαίνουν ότι μπορεί να υπάρχει μια εναλλακτική στην πανηγυρική διακήρυξη του τέλους της πανδημίας κι αυτό θα μπορούσε να είναι κάποιου είδους μονιμοποίηση του πανδημικού καθεστώτος, καταλήγοντας π.χ. στην καθιέρωση μιας εποχιακής καραντίνας, η οποία θα παρουσιάζεται σαν αναγκαία (για τη δημόσια υγεία) πολιτική χειμερία νάρκη, κάθε χρόνο, αφού έτσι κι αλλιώς, με ή χωρίς κοβίντ, οι ιοί επανέρχονται κάθε χειμώνα και κάποιος θα βρίσκεται που να είναι, λίγο ή πολύ, πιο επικίνδυνος από άλλους, που να έχει φανταχτερό όνομα και που να μπορεί να αποδοθεί με κάποιο ξεχωριστό και υποβλητικό σκίτσο – από κει και πέρα είναι θέμα των υπηρεσιών τύπου.

vintage3-whimsical-fish-and-marine-life-illustration-by-louis-renard-saal-visch-joosje-joosje-louis-renard

Αυτές οι αντιπαραθέσεις είναι εφικτές και πραγματικές ακριβώς επειδή δεν υπήρξε και δεν υπάρχει κάποια «συνωμοσία» κάποιου μυστικού και συμπαγούς κέντρου «νεοταξικής πλανητικής εξουσίας» ή ξερωγώ,[5] ή με άλλα λόγια υπάρχουν αληθινές πολιτικές συγκρούσεις που, στην πραγματικότητα, ποτέ δεν παγώνουν. Η «πολιτική χειμερία νάρκη» που αναφέρθηκε παραπάνω είναι τόσο παραπλανητική όσο και η αναγκαιότητα της επιβολής της: είναι στην πραγματικότητα ένας τρόπος να επιβληθούν συγκεκριμένες πολιτικές γραμμές σε βάρος άλλων, εξαφανίζοντας ή εξασθενώντας αντιστάσεις και αντιρρήσεις. Είναι ένα νέο είδος πολιτικής, ας πούμε μια πανδημιοπολιτική[6] ή, όπως γράφτηκε αλλού, μια αλλαγμένη έννοια του πολιτικού, που έχει μεταλλαχθεί ώστε να εξυπηρετεί καλύτερα τις ανάγκες της εξουσιαστικής χειραγώγησης από τη μεριά των ελίτ.[7] Εκείνο που σπρώχνεται εκτός της πολιτικής αρένας είναι η αυτενέργεια της μεγάλης πλειοψηφίας του πληθυσμού, όποιον όρο κι αν χρησιμοποιήσουμε γι’ αυτήν («λαός», «πλήθος», «αποκάτω», «εργαζόμενα στρώματα» κλπ). Η πολιτική βαρύτητα αυτής της μάζας είχε συρρικνωθεί δραστικά μέσα στα προηγούμενα χρόνια, παρότι αυξήθηκε ο όγκος της, με την απόρριψη των περισσευούμενων από τις αμέσως παραπάνω βαθμίδες – τώρα η μάζα αυτή τείνει να ταυτιστεί, μέσα στην ίδια περιφρόνηση, με τον όχλο των «απόβλητων», «μεταναστών», «περιθωριακών» κλπ, που είχε προηγουμένως χρησιμέψει σαν μπαμπούλας για τη χειραγώγησή της. Δεν μπορούμε πάντως να πούμε ότι αυτή η μάζα προσπάθησε και πολύ για το αντίθετο, αφού αποδέχτηκε όσα συνέβησαν σε μια κατάσταση άφωνου πανικού, στην καλύτερη περίπτωση, όταν δεν συναίνεσε, παθητικά μάλλον παρά ενεργά. Μια από τις λίγες προβλέψεις που μπορούν νομίζω να γίνουν είναι ότι ο ιστορικός απολογισμός του 2020 δεν θα σημαδεύει κάποιο ορόσημο στους αγώνες για τη χειραφέτησή της.

vintage2-whimsical-fish-and-marine-life-illustration-by-louis-renard-moorish-afgodt-tomtombo-louis-renard

Εν κατακλείδι, ορίστε κάποιες ψευδοπροβλέψεις, που όμως αφορούν διαφορετικά κομμάτια της κοινωνίας: Ο εύκολος θρίαμβος μπορεί να γίνει παγίδα, με συνέπειες που είναι δύσκολο να υπολογιστούν. Δεν υπάρχει εμβόλιο για το φόβο, από τη στιγμή που έχει γίνει εθιστικός. Και κάποιες ντροπές δεν μπορούν να ξεπλυθούν εύκολα.

tetartoskosmos@gmail.com

ptolemeos

σημειώσεις

[1] Για τη «φοβοκρατία», βλ. Παράρτημα με κείμενο της Donatella Di Cesare, από το Virus sovrano? L’asfissia capitalistica, 2020.

[2] «Η συνωμοσιολογία είναι η άλλη όψη της φοβοκρατίας. Μια άθλια και υποκριτική πολιτική, που για να κυβερνήσει έχει διαρκώς την ανάγκη να μεταθέτει τις δικές της ευθύνες σε κάποιο βολικό εχθρό (στο μετανάστη, στον “τσιγγάνο”, στους γραφειοκράτες των Βρυξελλών, στον “κινέζικο ιό”), είναι ανεξάντλητη πηγή συνωμοσιολογικών φαντασιώσεων. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι αυξάνονται οι κυβερνήσεις που, ακόμα και στις διεθνείς τους σχέσεις, καταφεύγουν σε τέτοια μέσα» (Donatella Di Cesare, ό.π.).

[3] Στα τέλη του προηγούμενου αιώνα, ο Ζαν-Κλοντ Ιζό λάνσαρε την έκφραση «πολίτες του φόβου», καθώς η Γαλλία πρωτοπορούσε και στη μαζική παραγωγή αυτού του πολιτισμικού προϊόντος.

[4] Για τις αβεβαιότητες σχετικά με τη χρησιμοποίηση μισής ή λειψής δόσης, σχετικά με το μεσοδιάστημα μεταξύ πρώτης και δεύτερης δόσης (και τι μπορεί να σημαίνει αυτό για την αποτελεσματικότητα του εμβολιασμού), για την πιθανότητα συνδυασμού διαφορετικών εμβολίων κλπ, αλλά και για τη μάλλον εντυπωσιακή διάσταση απόψεων ανάμεσα στους πολυδιαφημισμένους γκουρού, βλ. π.χ. ένα main-stream άρθρο που προέρχεται από το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων και αναδημοσιεύτηκε σε πολλά ΜΜΕ, πχ. εδώ.

[5] Κάτι που ελάχιστοι και ελάχιστα σοβαροί το υποστήριξαν, όμως πολύ περισσότεροι υποστήριξαν ότι το υποστηρίζουν άλλοι, δηλ. το χρέωσαν σε πραγματικούς ή κατά φαντασία αντιπάλους, με στόχο την εύκολη απαξίωσή τους – μάλλον φτηνό ρητορικό τέχνασμα.

[6] Ο νεολογισμός εμφανίστηκε πρόσφατα από τους Jean-Paul Gaudillière, Caroline Izambert και Pierre-André Juven με το βιβλίο Pandémopolitique. inventer la santé en commun (2021), όπου η υγεία αντιμετωπίζεται «όχι σαν αντικείμενο της πολιτικής αλλά σαν πολιτικό αντικείμενο» και η πανδημία σαν «ολικό κοινωνικό γεγονός».

[7] «Και ποια μπορεί να είναι η άμυνα των κοινωνιών; Ένας συστηματικά τρομοκρατημένος και ψυχολογικά καταρρακωμένος πληθυσμός από την καθημερινή ρητορεία θανάτου των ΜΜΕ είναι αδύνατον να σκεφτεί στοιχειωδώς, πόσο μάλλον να πράξει. Επιπλέον, ίδια η έννοια του πολιτικού αλλάζει ριζικά. Δίχως δημόσιο χώρο, καμιά αντίσταση δεν μπορεί να εδαφικοποιηθεί. Όλες οι φωνές διαμαρτυρίας γίνονται κενοί διαδικτυακοί αλαλαγμοί που διαλύονται μέσα στον γενικευμένο φόβο, τη σύγχυση και τον κατακερματισμό» (Κώστας Δεσποινιάδης, «Ο συνάνθρωπος ως απειλή. Η κοινωνία ως έρημος θανατοπολιτικής», εισαγωγικό σημείωμα στο αφιέρωμα Πανδημία και θανατοπολιτική του τεύχους 26 του περιοδικού Πανοπτικόν (Δεκέμβριος 2020).

28d940722afb88bde3281c9ca7d30ab4

Εικονογράφηση: «Νεκρή φύση με τηλεσκόπιο» του Μαξ Μπέκμαν και μερικές εικόνες από αστρολογικές και ιχθυολογικές πηγές.