Μια ταπεινή πρόταση

για την ορθολογική αξιοποίηση του υποχρεωτικού εγκλεισμού και την δημιουργική επένδυση ανθρώπινων πόρων προς όφελος της εθνικής οικονομίας και προς ενίσχυση του νόμου και της τάξης

Νεκρική σιγή, υπέροχη κατάσταση. Επανήλθε λοιπόν ο υποχρεωτικός εγκλεισμός, το αγαπημένο μας «λοκντάουν», για το οποίο μερικοί είχαν φοβηθεί, κακώς, ότι ήταν μια «κατάσταση εξαίρεσης», ένα έκτακτο μέτρο μπροστά σε μια αιφνιδιαστική συγκυρία, και επομένως ότι δεν θα μπορούμε να το απολαμβάνουμε σε τακτά χρονικά διαστήματα. Ευτυχώς, συμφωνεί με το πράγμα και ομονοεί ολόκληρη η πολιτική μας τάξη, κυβερνητική, κυβερνώσα, κυβερνητέα, κυβερνήσιμη ή ό,τι άλλο, μαζί με τους εξαρτημένους διανοούμενούς της, διαφωνώντας και διαπληκτιζόμενη μόνο σε ό,τι αφορά την πατρότητα της ιδέας και το σωστό χρονοδιάγραμμα της εφαρμογής της. Όσο για τις επιφυλάξεις και τους ενδοιασμούς, μήπως τάχα ο εγκλεισμός προκαλεί ζημιά (ή και «ασφυξία») στην οικονομία, σάμπως αυτό να ήταν το πρόβλημα των πραγματικών ανθρώπων, μπορούμε να τα θεωρήσουμε εκλεπτυσμένο αστείο (αν η «οικονομία» είναι ή έχει κάτι το πραγματικό, πέρα από το θεωρητικό της φάντασμα, είναι ένας μηχανισμός για την ολοένα μεγαλύτερη συγκεντροποίηση του πλούτου, και επομένως αυτή η πραγματική οικονομία εξυπηρετείται θαυμάσια). Από την άλλη πλευρά, η προθυμία και η υποταγή των πολιτών (των «πολιτών»: αυτή η ευφημιστική ονομασία είμαι άλλο ένα καλλιεργημένο καλαμπούρι, το οποίο διασκεδάζει τον Τρόμο, ah, la Terreur!, που προκάλεσε η πρώτη ανάδυση του όρου), η προθυμία και η υποταγή λοιπόν, παθητική ή ενθουσιώδης, nolens volens ή όπως αλλιώς θέλετε να το πείτε, αυτή είναι εξασφαλισμένη – και πειραματικά (πλέον) διαπιστωμένη. Κι ως προς τις αφορμές, υπάρχουν πάντα οι ανεύθυνοι νεανίες που, για ανεξιχνίαστους λόγους, επιδίδονται από τον περασμένο Μάρτιο σ’ ένα ασταμάτητο και οργιώδες street party, σε ολόκληρο τον κόσμο μάλιστα, ή σε μια πιο μετριοπαθή διατύπωση υπάρχει «η ελλιπής εφαρμογή των [πάντα ορθών και πάντα σοφών] μέτρων», παρά την αυστηρή καταστολή που τα συνοδεύει. Και για όσους θέλουν κάτι πιο απτό, υπάρχει η αφόρητη πίεση στο (ρημαγμένο) νοσοκομειακό σύστημα, ας πούμε όλοι αυτοί οι ανεύθυνοι γέροντες που χαβαλεδιάζουν χασομερώντας και καθυστερούν αδικαιολόγητα τη διαδικασία μετάβασης στο θάνατο, κατακρατώντας ετσιθελικά και παρασιτικά κλίνες, που στο κάτω-κάτω δεν τους ανήκουν, και παρεμποδίζοντας την απρόσκοπτη πρόσβαση των επόμενων στην εν λόγω διαδικασία. (Για να μη μιλήσουμε για την κοινωνική αναισθησία ορισμένων συγγενών που αρνούνται να συνεργαστούν – διότι μπορεί η ευθανασία να απαγορεύεται ρητά, όμως η ταχύρρυθμη προώθηση της διαδικασίας μετάβασης σε στιγμές κρίσης είναι κάτι εντελώς διαφορετικό).

Όλ’ αυτά καλά και άγια, όμως δεν πρέπει να εφησυχάζουμε. Τέτοια συμβάντα δημιουργούν μια δυναμική, όσοι πέτυχαν πολλά μπορούν να πετύχουν ακόμα περισσότερα, κι όσοι υποχώρησαν και ξαναϋποχώρησαν είναι πολύ πιθανό ότι θα υποχωρήσουν και πάλι. Χρειάζεται όμως γι’ αυτό να επινοούμε διαρκώς νέα εργαλεία και νέες ιδέες, για να μην πω μια νέα πραγματικότητα. Η φαντασία μας ποτέ δεν πρέπει να θεωρείται υπερβολικά τολμηρή, τέτοιοι φόβοι δεν ταιριάζουν στην εποχή μας. Στο κάτω-κάτω, πριν είκοσι χρόνια, ποιος θα μπορούσε να φανταστεί ότι οι πολίτες θα δέχονταν αγόγγυστα την ψηφιακή αγγαρεία που τους έχουμε επιβάλει, ότι θα μπορούσαμε να τους φορτώνουμε αμισθί και επί ποινή προστίμων τη δουλειά που έκαναν κάποτε οι δημόσιες μας υπηρεσίες (όλα τα έξοδα δικά τους κι όλα τα κέρδη δικά μας), ε; Μέσα σ’ αυτή την αναγκαιότητα, λοιπόν, και στο κλίμα της εθελοντικής πρωτοβουλίας εντάσσεται η ταπεινή πρόταση που θα παρουσιάσουμε παρακάτω. Δεν μπορεί να τα εμπνέεται όλα μόνος του ο καθ’ όλα άξιος Πρωθυπουργός μας, του οποίου η δυναστική νομιμότης ουδόλως αμφισβητείται, βεβαίως, αλλά από προσόντα… εντάξει, είναι γνωστό ότι χρωστάει την ανάρρησή του στην ισχύ του σαλικού νόμου.

Μέσα στον προπροηγούμενο αιώνα, προοδευτικοί στοχαστές και φιλάνθρωποι μεταρρυθμιστές είχαν παρατηρήσει ότι οι τρόφιμοι των φυλακών καθόντουσαν, έτρωγαν το κρατικό φαΐ και στεγάζονταν κάτω από την κρατική σκέπη, σα να λέμε έπαιρναν επιδόματα και συντάξεις σε βάρος του φορολογούμενου, χωρίς να προσφέρουν τίποτα σε αντάλλαγμα, πέρα από κάτι ψευτοδουλειές όπως το να σπάνε πέτρες ή να σκάβουν τρύπες αδιάκοπα – άσε που συχνά ψοφολογούσαν στη διάρκεια τέτοιων μη αναπτυξιακών πάρεργων δημιουργώντας προβλήματα στο μάνατζμεντ. Το πρόβλημα ήταν υπαρκτό και χειροπιαστό καθώς ο πληθυσμός των φυλακών είχε αυξηθεί κατά πολύ, χάρι στην επινόηση σωρείας νέων αδικημάτων, όπως π.χ. άσκοπη περιπλάνηση, που δεν τα είχαν φανταστεί οι αφελείς και αρχαϊκοί νομοθέτες του ancien régime, αλλά και χάρι στην ενδυνάμωση του αστυνομικού βραχίονα. Ανακάλυψαν λοιπόν (μα πού θα βρισκόμαστε χωρίς τις μεγάλες εφευρέσεις και τις μεγάλες ανακαλύψεις της ανθρωπότητας;) τον λεγόμενο ανθρωπόμυλο, ή penal treadmill,μια συσκευή ή μάλλον ένα μεγάλο κύλινδρο που οι χαραμοφάηδες κρατούμενοι κινούσαν με τα πόδια τους, προσφέροντας χρήσιμο έργο, π.χ. αλέθοντας σιτηρά ή αντλώντας νερό. Το ωραίο αυτό σωφρονιστικό-παραγωγικό πρόγραμμα, μετά από κάποιες ατυχείς εξελίξεις και άστοχες ευαισθησίες, εγκαταλείφθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα. Γιατί όμως τώρα, που τόσες συλλήψεις και πράγματα του 19ου αιώνα αναβιώνουν, να μην επαναφέρουμε στο προσκήνιο κι αυτή τη λαμπρή ιδέα; Το επιπλέον πλεονέκτημα που κατέχουμε είναι ότι, αφού περάσαμε από την προσθήκη πληθώρας άλλων, ακόμα νεότερων αδικημάτων και ιδιωνύμων, φτάσαμε στο σημείο να μην τα χρειαζόμαστε, αφού πλέον μπορεί να φυλακίζεται το σύνολο του πληθυσμού χωρίς να χρειάζεται να κατηγορηθεί για τίποτα. Όσο για την περαιτέρω και μέχρι κορεσμού ενίσχυση του άνωθεν ειρηθέντος βραχίονα, δεν αμφιβάλλουν πλέον μηδέ οι δημοσιογράφοι-διαφημιστές του.

Στην ίδια ιδέα, χωρίς τόσες ιστορικές αναδρομές, θα μπορούσαμε να καταλήξουμε κοιτώντας απλώς μερικά άτομα του είδους Cricetus cricetus, κρικητός αν προτιμάτε, αλλιώς τα γνωστά μας χαμστεράκια, να γυρνάνε αδιάκοπα και με αμείωτο ενθουσιασμό μια ρόδα μέσα στο κλουβί τους. Τα συμπαθή αυτά τρωκτικά έχουν προφανείς ομοιότητες με τους σύγχρονους πολίτες, κυρίως σε ό,τι αφορά την πνευματική τους κατάσταση, αλλά και η αέναη κίνησή τους στον τροχό, που παραμένοντας αχρησιμοποίητη φαντάζει άχρηστη, θα μπορούσε εντούτοις να χρησιμοποιηθεί σαν αλληγορική εικόνα για πολλές σύγχρονες πραγματικότητες.

Ορίστε λοιπόν η απλή, σεμνή και ταπεινή μας ιδέα! Την ίδια ώρα που τόσοι ντρεσαρισμένοι μισάνθρωποι σκορπάνε το φαρμάκι τους απλόχερα μεν αλλά χωρίς κανένα όφελος για την κοινωνία, ή έστω για την εξουσία, με τον κίνδυνο μάλιστα να φαρμακωθούν οι ίδιοι αν δαγκώσουν τη γλώσσα τους, εμείς τολμάμε, στο ίδιο πνεύμα, να κινηθούμε δημιουργικά, καινοτόμα και αναπτυξιακά. Είναι προφανές ότι οι εγκλεισμένοι στα σπίτια τους δεν έχουν τι να κάνουν και πλήττουν αβάσταχτα. Αργία μήτηρ πάσης κακίας – ποιος ξέρει τι ιδέες θα τους μπούνε, αν συνεχίσουν έτσι. Από την άλλη μεριά, όπως επισήμανε γνωστός για την ευαισθησία του επιστήμονας (βασισμένος, προφανώς, στο κατάλληλο μαθηματικό μοντέλο), κινδυνεύουν να γίνουν 300 κιλά από την πολύφαγη ακινησία. Το τερπνόν μετά του ωφελίμου, λοιπόν. Με το σημερινό επίπεδο της τεχνολογίας, θα ήταν πολύ εύκολο να κατασκευαστούν τέτοιοι κύλινδροι για οικιακή χρήση, προσαρμοσμένοι στους αντίστοιχους χώρους και ανάλογα διαμορφωμένοι για ένα, δύο ή περισσότερα άτομα. Το μόνο που πρέπει να προσέξουμε είναι η ονομασία της συσκευής, πρέπει απαραίτητα να αποφύγουμε την ονομασία «μύλος» και τα παράγωγά της, που έχουν βουκολικές και αρχαϊκές συνδηλώσεις. (Δεν έχει σημασία το τι είναι κάτι αλλά το πώς το ονομάζεις, αρκεί να είσαι σε θέση να επιβάλλεις πλήρως αυτή την ονομασία, σαν αυτονόητη και αναντίρρητη.) Ίσως να υπάρξουν και καλύτερες (δηλαδή πιο εκλεπτυσμένα ερμητικές) εμπνεύσεις, προς το παρόν όμως προτείνουμε την, καθαρά τεχνοκρατική, ονομασία «ανθρωπογεννήτρια». Η διόλου ευκαταφρόνητη ενέργεια που θα παράξει το σύνολο του εγκλεισμένου πληθυσμού κατά τον ελεύθερο χρόνο του (ή μάλλον, γιατί να κάνουμε εκπτώσεις, σε όλο του το χρόνο, αφού όλος του ο χρόνος έγινε ελεύθερος, εξαιρώντας τον απαιτούμενο χρόνο για ζωτική επαναφόρτιση) θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή φτηνού ηλεκτρισμού, απογειώνοντας την πολυπόθητη ανάπτυξη. Ευτυχώς, όλες οι τελευταίες κυβερνήσεις είχαν αγαστή συνεργασία με τις εταιρείες κατασκευής ανεμογεννητριών, αποδεικνύοντας ότι στον καινοτόμο τομέα της βιομηχανικής εκμετάλλευσης του αέρα η χώρα μας είναι πάντα μπροστά. Οι κατασκευαστικές αυτές εταιρείες, λοιπόν, οι οποίες λόγω αντικειμένου κατέχουν τη σχετική τεχνογνωσία, θα μπορέσουν γρήγορα και με απευθείας ανάθεση να προμηθεύσουν τον απαραίτητο εξοπλισμό. Όσο για την εγκατάσταση των μηχανισμών στα σπίτια, αυτή θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί εύκολα σε υποχρεωτικώς εθελοντική βάση, π.χ. σαν προέκταση του προγράμματος ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΩ. Εναπόκειται σε Επιτροπές Εμπειρογνωμόνων και Ειδικών να υπολογίσουν σωστά την ποσότητα της παραχθησόμενης ενέργειας, χρησιμοποιώντας τα άψογα μαθηματικά τους μοντέλα που φημίζονται για την ακρίβειά τους (ιδίως όταν διορθώνουν τις εκ διαμέτρου αντίθετες προβλέψεις των προηγούμενων μαθηματικών μοντέλων).

Εκτός των άλλων, η εφαρμογή αυτού του μέτρου θα καταστήσει περιττή και ανώφελη την περίπτωση Β6 της κατ’ εξαίρεση μετακίνησης πολιτών, δηλαδή για ατομική σωματική άσκηση, η οποία τόσα προβλήματα επιτήρησης δημιουργεί, ασκώντας δυσβάσταχτη πίεση στο ΑΣΥ (Αστυνομικό Σύστημα Υγείας). Ωστόσο, και μολονότι δεν αναμένεται κάποια σοβαρή, οργανωμένη ή μαζική αντίδραση στο ταπεινό μας σχέδιο, θα υπάρξουν, δεν πρέπει να γελιόμαστε, οι συνήθεις ξεροκέφαλοι που δεν θα θελήσουν να συμμορφωθούν. Αυτοί θα πρέπει να αντιμετωπιστούν και να κατατροπωθούν, καταρχήν, επικοινωνιακά – ως συνήθως. Δεν θα αρκέσουν τα τετριμμένα περί ατομικής ή κοινωνικής ευθύνης, αυτά έχουν φθαρεί από την υπερβολική χρήση και κατάχρηση, είναι πολύ σημαντικό αυτοί οι λουφαδόροι του κοινού έργου να ονομάζονται, παντού και πάντα, «αρνητές της ανθρωπογεννήτριας» – δεν αρκεί, επαναλαμβάνω, να υπογραμμίζουμε απλώς την ηθική τους αχρειότητα και την προσκόλλησή τους στην καλοπέραση, πρέπει απαραίτητα να χρησιμοποιηθεί και η λέξη «αρνητής», ξέρω τι σας λέω. Ευτυχώς, αρκεί μόνο ένα νεύμα για να επικρατήσει το νέο λεξιλόγιο σε όλους τους επίσημους διαύλους διάδοσης του λόγου.

Η επιτήρηση της διαρκούς κίνησης, τώρα, θα μπορούσε να γίνεται με ειδική εφαρμογή στο κινητό, SMS και λοιπές γνωστές διευκολύνσεις της τεχνολογίας, όπου θα προβλέπονται οι περιπτώσεις στις οποίες θα επιτρέπεται η κατ’ εξαίρεση ακινησία, έστω Γ1 Ύπνος, Γ2 Επίσκεψη στην τουαλέτα, Γ3 Παρακολούθηση τηλεοπτικών ειδήσεων, κλπ. Επιπλέον, θα μπορούσε να υπάρχει κι ένα τηλέφωνο, μια ειδική γραμμή, στο οποίο οι γείτονες θα καταγγέλλουν περιπτώσεις ύποπτης και παρατεταμένης ησυχίας, η οποία θα προδίδει ακινησία ή σαμποτάζ της εθνικής προσπάθειας (νομίζουμε ότι, μετά από τόσα χρόνια δημόσιας και ανεμπόδιστης εξύμνησης της ρουφιανιάς, ένα τέτοιο μέτρο μπορεί να αποδώσει). Τέλος, επειδή ως γνωστόν ποτέ δεν μπορείς να στηριχτείς στους πολίτες για την εφαρμογή του νόμου, ακόμα κι όταν δείχνουν ασυνήθιστη υπακοή, υπάρχουν και τα 158 ειδικά Σώματα Ασφαλείας, έτοιμα να επέμβουν κατ’ οίκον, αφού έχουν ξεπεραστεί οι μεταπολιτευτικές αγκυλώσεις, χάρι και στον άξιο Αιώνιο Υπουργό τους. Αν τυχόν οι 264.879 άντρες τους (και γυναίκες, μην τις ξεχνάμε) δεν αποδειχτούν αρκετοί/ές, θα μπορούσαν π.χ. να προσληφθούν εκτάκτως άλλες δύο ή πέντε χιλιάδες Συνοριοφύλακες, οι οποίοι, εν αναμονή της ανάληψης των ηρωικών και ακριτικών και ανθρωποπνιχτικών καθηκόντων τους, θα μπορούσαν να απασχοληθούν προσωρινά στην επιτήρηση των ανθρωπογεννητριών και των χειριστών τους. Εν κατακλείδι, με αυτές τις προϋποθέσεις, θα μπορέσουμε να πάμε στο επόμενο λοκντάουν, όχι με μουντά κι ανέμπνευστα συνθήματα, τύπου «Μένουμε ασφαλείς!» ή «Πολίτες, στις τρύπες σας!», αλλά σαλπίζοντας τα εμψυχωτικά και εθνεγερτήρια «Πολίτες, στις γεννήτριες!» και «Μένουμε ηλεκτροπαραγωγικοί!».

Συνοπτική βιβλιογραφία

Jonathan Swift, A Modest Proposal for Preventing the Children of Poor People from Being a Burthen to their Parents, or the Country, and for Making Them Beneficial to the Publick (1729)

André Breton, Anthologie de l’humour noir

Ιωνάθαν Ι. Τσίφτης, «Μια σεμνή πρόταση», Νέα Εστία, τχ. 1827 (Νοέμβριος 2009), σ. 817-840 («Μια σεμνή πρόταση, ώστε οι λαθρομετανάστες που έχουν εισρεύσει στη χώρα μας να παύσουν να αποτελούν βάρος για την κοινωνία μας και, αντί να επιδίδονται σε διαρρήξεις, να συμμετάσχουν σε ένα εγχείρημα παγκοσμίου βεληνεκούς που σκοπό έχει να επιστρέψει στον νόμιμο κύριό τους, τα κλοπιμαία μιας παλαιότερης ληστείας»).

Λούσιους, Αναφορά σχετικά με την εξέλιξη του σχεδίου μας